Ψυχίατρος και ψυχολόγος: δύο σύμμαχοι στη φροντίδα της ψυχικής μας υγείας

Συχνά επισκεπτόμαστε τον οδοντίατρο πριν ο πόνος γίνει αφόρητος. Κάνουμε προληπτικές εξετάσεις, ελέγχουμε την πίεση ή το αίμα μας και απευθυνόμαστε στον γιατρό όταν παρατηρήσουμε ένα σύμπτωμα που επιμένει. Γιατί, λοιπόν, να περιμένουμε να φτάσουμε στα όριά μας για να φροντίσουμε την ψυχική μας υγεία;

Η επίσκεψη σε έναν ψυχολόγο ή ψυχίατρο δεν χρειάζεται να γίνεται μόνο όταν υπάρχει μια σοβαρή ψυχική διαταραχή ή όταν κάποιος αισθάνεται ότι «δεν αντέχει άλλο». Η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση είναι εξίσου σημαντικές και στην ψυχική υγεία.

Επίμονο άγχος, αλλαγές στον ύπνο ή στη διάθεση, έντονοι φόβοι, κρίσεις πανικού, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, κοινωνική απόσυρση, απώλεια ενδιαφέροντος, επίμονες σκέψεις ή συμπεριφορές που δυσκολεύουν την καθημερινότητα είναι μερικά μόνο παραδείγματα δυσκολιών που αξίζει να συζητηθούν με έναν ειδικό. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια ψυχική διαταραχή. Σημαίνει ότι κάτι μας δυσκολεύει και αξίζει να το φροντίσουμε.

Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση όσων συμβαίνουν, στην πρόληψη επιδείνωσης των συμπτωμάτων και στην επιλογή της κατάλληλης αντιμετώπισης.

Ψυχολόγος και ψυχίατρος: ποια είναι η διαφορά;

Ο ψυχολόγος έχει σπουδές στην Ψυχολογία και, ανάλογα με την εκπαίδευση και την εξειδίκευσή του, μπορεί να πραγματοποιεί ψυχολογική αξιολόγηση, συμβουλευτική και ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να κατανοήσει καλύτερα τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές του και να αναπτύξει αποτελεσματικότερους τρόπους διαχείρισης των δυσκολιών του.

Ο ψυχίατρος είναι γιατρός, απόφοιτος Ιατρικής, με ειδικότητα στην Ψυχιατρική. Μπορεί να αξιολογήσει και να διαγνώσει ψυχικές διαταραχές, να συνεκτιμήσει βιολογικούς και ιατρικούς παράγοντες και, όταν υπάρχει ένδειξη, να συνταγογραφήσει φαρμακευτική αγωγή. Ανάλογα με την εκπαίδευσή του, μπορεί επίσης να παρέχει ψυχοθεραπεία.

Οι δύο ειδικότητες δεν είναι ανταγωνιστικές. Είναι συμπληρωματικές — και η συνεργασία τους προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στις ανάγκες του ανθρώπου.

Η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι ταμπού

Η φαρμακευτική θεραπεία στην ψυχική υγεία εξακολουθεί να συνοδεύεται από μύθους και προκαταλήψεις. Φράσεις όπως «θα εξαρτηθώ», «θα αλλάξει η προσωπικότητά μου» ή «αν χρειάζομαι φάρμακο, σημαίνει ότι απέτυχα να το αντιμετωπίσω μόνος μου» μπορούν να δημιουργήσουν φόβο και να καθυστερήσουν την κατάλληλη φροντίδα.

Τα ψυχιατρικά φάρμακα αποτελούν ιατρικές θεραπείες. Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι φαρμακευτική αγωγή, ούτε κάθε ψυχολογική δυσκολία αντιμετωπίζεται με φάρμακα. Όταν όμως, μετά από κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση, ο ψυχίατρος κρίνει ότι υπάρχει ένδειξη, η φαρμακευτική θεραπεία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης.

Όπως συμβαίνει με κάθε φαρμακευτική θεραπεία, υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις, πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και ανάγκη ιατρικής παρακολούθησης. Η επιλογή, η διάρκεια, η τροποποίηση ή η διακοπή της αγωγής πρέπει να συζητούνται με τον θεράποντα ψυχίατρο και όχι να βασίζονται στον φόβο, στο κοινωνικό στίγμα ή στις εμπειρίες άλλων ανθρώπων.

Σε ορισμένες καταστάσεις η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι η κύρια θεραπευτική επιλογή. Σε άλλες μπορεί να χρειάζεται φαρμακευτική αντιμετώπιση, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής είναι η καταλληλότερη προσέγγιση. Δεν υπάρχει μία θεραπεία κατάλληλη για όλους.

Δεν χρειάζεται να υπομένουμε τη δυσφορία

Ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που χρειάζεται να κάνουμε ως κοινωνία: να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την ψυχική υγεία αποκλειστικά ως ζήτημα κρίσης.

Δεν πηγαίνουμε στον οδοντίατρο μόνο όταν κινδυνεύουμε να χάσουμε ένα δόντι. Η πρόληψη, ο τακτικός έλεγχος και η αντιμετώπιση ενός προβλήματος στα πρώτα του στάδια αποτελούν αυτονόητα στοιχεία φροντίδας. Το ίδιο δικαιούμαστε να κάνουμε και για την ψυχική μας υγεία.

Μπορούμε να απευθυνθούμε σε έναν ψυχολόγο ή ψυχίατρο επειδή περνάμε μια δύσκολη περίοδο, επειδή παρατηρούμε τις πρώτες αλλαγές στη διάθεση ή στη λειτουργικότητά μας, επειδή αντιμετωπίζουμε μια απώλεια ή μια σημαντική αλλαγή ζωής, αλλά ακόμη και επειδή θέλουμε να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και να ενισχύσουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα.

Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια και η πρόληψη δεν αφορά μόνο το σώμα. Όσο φυσιολογικό θεωρούμε να φροντίζουμε τα δόντια, την καρδιά ή το σώμα μας, τόσο φυσιολογικό χρειάζεται να γίνει να φροντίζουμε και τον ψυχισμό μας.

Πολλές φορές, η κατάλληλη στιγμή για να ζητήσουμε βοήθεια δεν είναι όταν έχουμε πια εξαντληθεί, αλλά όταν αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι αρχίζει να μας δυσκολεύει.